ตอนเราเรียนหนังสือ ครู อาจารย์ ก็สอนเราว่า พระสงฆ์ เรียก รูป พระพุทธรูป เรียก องค์ แต่เวลาใช้ เราก็เห็นว่าบางคนนั้นก็ใช้องค์กับพระสงฆ์ แล้วจริง ๆ มันเป็นอย่างไหนกันแน่ละ

หลาย ๆ คนก็บอกว่า พระสงฆ์นั่นแหละ เรียกรูป ครูสอนมาแบบนี้ตั้งแต่เด็ก บางคนก็บอกว่า ก็พ่อแม่ฉันเรียก องค์ สมัยก่อนเขาก็เรียกกันแบบนี้ บ้างก็ว่าใช้ได้ทั้ง ๒ คำ

ตกลงครูสอนเราผิด หรือ ครูเขานั่นแหละที่สอนผิด จากความสงสัยนี้ก็เปิดพจนานุกรมดู ความหมายของ ๒ คำนี้

องค, องค์ [องคะ] น. ส่วนของร่างกาย, อวัยวะ, ตัว (ราชาศัพท์ใช้สำหรับ
พระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี และพระบรมวงศ์ชั้นสูงที่ทรง
ได้รับพระราชทานฉัตร ๗ ชั้น ใช้ว่า พระองค์ เช่น แต่งพระองค์);
ส่วนย่อยที่เป็นองค์ประกอบ เช่น มรรคมีองค์ ๘; ในราชาศัพท์
ใช้เป็นลักษณนามเรียกอวัยวะหรือสิ่งของ หรือคำพูด เป็นต้น
ของกษัตริย์หรือเจ้านาย เช่น พระทนต์ ๑ องค์ (ฟัน ๑ ซี่) พระศรี
๑ องค์ (หมาก ๑ คํา) พระที่นั่ง ๑ องค์ พระบรมราโชวาท ๒ องค์;
ลักษณนามใช้เรียกสิ่งที่เคารพบูชาบางอย่างในทางศาสนา เช่น
พระพุทธรูป ๑ องค์ พระเจดีย์ ๒ องค์, (ปาก) ลักษณนามใช้เรียก
ภิกษุสามเณรนักบวชในศาสนาอื่น เช่น ภิกษุ ๑ องค์ บาทหลวง
๒ องค์. (ป., ส. องฺค).
รูป, รูป– [รูบ, รูบปะ–] น. สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ ๑ ในขันธ์ ๕ คือ รูป
เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ, ร่าง เช่น โครงรูป, ร่างกาย เช่น รูปตัวคน
รูปตัวสัตว์, เค้าโครง เช่น ขึ้นรูป, แบบ เช่น รูปสามเหลี่ยม รูปรี รูปไข่;
ลักษณนามใช้เรียกพระภิกษุสามเณร เช่น พระรูปหนึ่ง สามเณร ๒ รูป.
ส. คําใช้แทนตัวผู้พูดสําหรับพระภิกษุสามเณรพูดกับคฤหัสถ์, เป็น
สรรพนามบุรุษที่ ๑. (ป., ส.).

จะเห็นว่าใช้ได้ทั้ง ๒ คำ คือรูป และ องค์

แล้วที่ครูสอนเรามานั่น สอนผิดหรือ ในเมื่อมันใช้ได้ทั้ง ๒ อย่าง แล้วทำไมสอนแค่อย่างเดียวละ

ครูไม่ได้สอนผิดค่ะ ลักษณะนามของพระสงฆ์ ที่ถูกต้องนั้น เรียกว่า รูป ส่วน องค์ เป็นภาษาปาก เช่น

กินบ้านกินเมือง ไม่ได้หมายถึงไปโกงใคร แต่เป็นภาษาปาก หมายถึง นอนตื่นสายมาก ก็จะเรียกกันว่า นอนกินบ้านกินเมือง คำว่าผัวเมีย ,คำว่าวัวควาย ,เว่อร์ ,มหาลัย ก็เป็นภาษาปากเช่นกัน

แล้วทำไมครูถึงสอนเพียงอย่างเดียวละ? นั่นเพราะว่าครูสอนภาษาเขียนให้เราค่ะ ซึ่งสามารถใช้ได้ทั้งการเขียน และการพูด เช่น “ป้าค่ะ วัดนี้มีพระกี่รูป / องค์”

ภาษาปาก หรือก็คือภาษาพูด ใช้พูดคุยธรรมดาค่ะ เป็นภาษาที่ไม่เคร่งครัดในหลักภาษา อาจใช้พูดคุยเฉพาะกลุ่ม และอาจใช้ในงานเขียนแนวบันเทิง เช่น บทพูดของตัวละครในนิยาย หรือเรื่องสั้น เช่น “แม่ ๆ วันนี้เราจะใส่บาตรพระกี่องค์?”

จากตัวอย่างด้านบน ก็พอจะเห็นว่า ภาษาปากบางคำก็ดูไม่สุภาพมากนัก เป็นภาษาชาวบ้าน พูดกับคนสนิทคงไม่ใช่ปัญหา แต่ถ้าพูดกับคนทั่วไปมันก็คงดูไม่ดี เช่น “วันนี้ฉันเห็นผัวแกเดินกับใครก็ไม่รู้” คุยกับเพื่อน ใช้ได้ค่ะ แต่ถ้าเป็นแบบนี้ก็ไม่ไหวนะค่ะ “เจ้านายคะ ผัวเจ้านายมาค่ะ” แบบนี้เจ้านายไม่ปลื้มแน่นอนค่ะ

ลักษณะนามอื่น ๆ ค่ะ

พระพุทธรูป ลักษณนามใช้ องค์

พระสงฆ์, ภิกษุ, ภิกษุณี ลักษณนามใช้ รูป, องค์

ชี ลักษณนามใช้ คน

สามเณร, สามเณรี ลักษณนามใช้ รูป

บาทหลวง ลักษณนามใช้ รูป

นักบวช, นักบุญ (ในคริสต์ศาสนา), นักพรต ลักษณนามใช้ รูป

นักสิทธิ์ (ฤษี, ฤาษี, ผู้สำเร็จ) ลักษณนามใช้ ตน

อนุรักษ์ภาษาไทย ใช้ภาษาไทยให้ถูกต้องนะคะ